Malta leży w Europie Południowej, na Morzu Śródziemnym, między Sycylią a północną Afryką. To niewielkie państwo wyspiarskie, do którego z Polski można dotrzeć bezpośrednim lotem w ciągu kilku godzin. Jego położenie oznacza gorące lato, długi sezon wypoczynku nad wodą i niewielkie odległości między atrakcjami. Nie oznacza jednak szybkich przejazdów. Przy planowaniu pobytu większe znaczenie niż liczba kilometrów mają korki, przebieg tras autobusowych i rozkłady promów.
Położenie Malty na mapie Europy i Morza Śródziemnego
Archipelag maltański znajduje się w środkowej części Morza Śródziemnego, na południe od włoskiej Sycylii i na wschód od Tunezji. Na mapie Europy trzeba szukać go poniżej włoskiego półwyspu, blisko 36. równoleżnika szerokości geograficznej północnej. Współrzędne 35,9 stopnia szerokości północnej i 14,5 stopnia długości wschodniej wskazują rejon głównej wyspy.
Od południowego wybrzeża Sycylii archipelag dzieli 80-100 km, zależnie od wybranych punktów pomiaru. Do najbliższego wybrzeża Tunezji jest 280-300 km. Są to odległości w linii prostej, a nie długości tras lotniczych czy morskich. Malta leży także na północ od wybrzeży Libii.
Uproszczony układ na mapie, z północą u góry, wygląda następująco:
- Północ: Włochy kontynentalne, a na południe od nich Sycylia.
- Południe od Sycylii: archipelag maltański, z Gozo na północnym zachodzie i wyspą Malta na południowym wschodzie.
- Zachód i południowy zachód od Malty: Tunezja i wybrzeże północnej Afryki.
- Południe od Malty: Libia.
Bliskość Sycylii ułatwia połączenie obu kierunków w jednej podróży, ale przeprawę morską trzeba traktować jako osobny etap wyjazdu. Dojazd do portu i odprawa wydłużają podróż poza sam czas rejsu.
Malta jako niepodległe państwo europejskie
Oficjalna nazwa kraju to Republika Malty. Nie jest to część Włoch ani terytorium zależne innego państwa. Malta uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii w 1964 roku, a w 1974 roku stała się republiką. Stolicą jest Valletta, położona na półwyspie pomiędzy Grand Harbour a portem Marsamxett.
Do Unii Europejskiej Malta należy od 2004 roku, a do strefy Schengen od 2007 roku. Dla turysty z Polski oznacza to podróż w obrębie UE i Schengen, bez standardowej kontroli granicznej na bezpośredniej trasie. Nadal trzeba mieć przy sobie ważny dokument podróży, także na potrzeby kontroli tożsamości i wymagań przewoźnika.
Nazwa Malta ma kilka znaczeń. Oznacza całe państwo, ale również największą wyspę archipelagu. Nie odnosi się do jednego miasta. W Polsce występuje też jako nazwa jeziora i części Poznania oraz innych miejsc. Przy rezerwacji noclegu samo określenie „Malta” nie wystarcza do oceny lokalizacji. Potrzebna jest miejscowość i dokładny adres.
Wyspy archipelagu maltańskiego i ich wielkość
Powierzchnia Republiki Malty wynosi 316 kilometrów kwadratowych. Najbardziej znane wyspy to Malta, Gozo i Comino. Największa z nich, Malta, ma 27 km długości i do 14,5 km szerokości. Mieści lotnisko, stolicę, rozbudowaną sieć usług oraz największe skupiska hoteli i apartamentów.
Gozo leży na północny zachód od głównej wyspy i zajmuje 67 kilometrów kwadratowych. Zabudowa jest tam mniej zwarta, a większą część krajobrazu tworzą pola, wzgórza i mniejsze miejscowości. To spokojniejsza część kraju, choć okolice portu Mġarr, Victorii i popularnych kąpielisk bywają ruchliwe. Pobyt na Gozo wymaga uwzględnienia przeprawy z głównej wyspy lub bezpośredniego promu z Valletty.
Pomiędzy Maltą a Gozo znajduje się Comino, wyspa o powierzchni niespełna 3 kilometrów kwadratowych. Większość turystów dociera tam na kilka godzin, przede wszystkim w rejon Blue Lagoon. Niewielki rozmiar nie oznacza kameralnych warunków. W sezonie koncentracja jednodniowych wycieczek jest duża.
Do archipelagu należą również mniejsze wysepki, w tym Cominotto i Filfla. Nie wszystkie są dostępne do swobodnego zwiedzania. Filfla jest rezerwatem, a dostęp do niej podlega ograniczeniom ochronnym.
Krajobraz i klimat Malty
Wapienne podłoże, niskie wzgórza i skaliste wybrzeże są charakterystyczne dla maltańskiego krajobrazu. Nie ma tu wysokich gór ani stałych rzek. Zachodnie i południowo-zachodnie wybrzeże wyróżniają klify, a północ i wschód mają liczne zatoki oraz odcinki intensywnie zabudowane. Okolice klifów Dingli należą do miejsc, w których różnica wysokości między lądem a morzem jest szczególnie wyraźna.
Plaże piaszczyste stanowią tylko część wybrzeża. W wielu miejscach wejście do morza prowadzi ze skał, po stopniach lub drabinkach, a głęboka woda zaczyna się blisko brzegu. Przy wyborze miejsca pobytu z dziećmi ważniejszy od samej odległości od morza jest rodzaj zejścia do wody. Hotel przy wybrzeżu nie musi znajdować się przy plaży.
Klimat jest śródziemnomorski: lata są gorące i suche, zimy łagodniejsze, z większą liczbą opadów. W lipcu i sierpniu temperatury dzienne często przekraczają 30 stopni Celsjusza. W styczniu i lutym wartości dzienne mieszczą się często w przedziale 14-17 stopni, ale wiatr, wilgoć i deszcz mogą wyraźnie pogorszyć komfort zwiedzania.
Na dłuższe spacery i zwiedzanie miast lepiej nadają się kwiecień, maj, październik i część listopada niż środek lata. Wiosną morze jest chłodniejsze niż jesienią, mimo podobnej temperatury powietrza. Wrzesień łączy ciepłą wodę z wciąż wysokimi temperaturami, lecz nie daje gwarancji suchej pogody.
Trasy nadmorskie mają odcinki bez cienia, a podłoże bywa nierówne. Latem długi spacer po klifach w środku dnia jest bardziej obciążający niż zwiedzanie miasta z przerwami w budynkach. Zimą i podczas silnego wiatru trzeba zachować odstęp od krawędzi oraz zrezygnować z wejścia na skały zalewane przez fale.
Najważniejsze miasta i atrakcje na mapie Malty
Valletta leży na wschodnim wybrzeżu głównej wyspy. Po drugiej stronie Grand Harbour znajdują się Trzy Miasta: Birgu, znane również jako Vittoriosa, Isla, czyli Senglea, oraz Bormla, czyli Cospicua. Ten obszar skupia fortyfikacje, historyczne ulice i nabrzeża. Część miejsc można połączyć spacerem, a między stronami portu korzystać z transportu wodnego.
Na północny zachód od stolicy rozciągają się Sliema i St Julian’s. To popularne bazy noclegowe z restauracjami i połączeniami autobusowymi. Sliema daje dostęp do promu do Valletty, natomiast w St Julian’s, zwłaszcza przy Paceville, trzeba liczyć się z nocnym hałasem. Położenie pokoju względem ulicy może mieć większe znaczenie niż standard całego obiektu.
Mdina i sąsiadujący z nią Rabat znajdują się w głębi wyspy, na zachód od Valletty. Mdina jest niewielkim, otoczonym murami dawnym ośrodkiem stołecznym. Rabat ma bardziej codzienny charakter i zabytki, w tym katakumby. Oba miejsca można zwiedzić podczas jednego wyjazdu, bez powrotu do bazy pomiędzy nimi.
Północ Malty, szczególnie rejon Mellieħy, jest kojarzona z wypoczynkiem przy piaszczystych plażach. Z kolei Golden Bay i Għajn Tuffieħa leżą na północno-zachodnim wybrzeżu. Nocleg w tej części kraju skraca dojazd do plaż i terminalu promowego na Gozo, ale oddala od Valletty oraz południa wyspy.
Na Gozo głównym punktem odniesienia jest Victoria, nazywana także Rabatem, z górującą nad miastem Cytadelą. Blue Lagoon znajduje się przy Comino, między tą wyspą a Cominotto. To dwa osobne kierunki wycieczek. Połączenie Gozo i Comino jednego dnia ogranicza czas na lądzie, zwłaszcza gdy rejs obejmuje kilka przystanków.
Połączenia z Polską i transport na Malcie
Bezpośrednie loty na Maltę są dostępne z wybranych polskich lotnisk. Lista miast wylotu, dni operowania i częstotliwość zmieniają się między sezonami, dlatego połączenie trzeba sprawdzać dla konkretnej daty. Czas bezpośredniego lotu mieści się w przedziale 2 godzin 40 minut do 3 godzin 30 minut, zależnie od lotniska i zaplanowanej trasy.
Międzynarodowy port lotniczy Malta znajduje się w rejonie Luqa, w południowo-wschodniej części głównej wyspy. Od centrum Valletty dzieli go 6-8 km drogą, zależnie od punktu docelowego. Na Malcie działa jedno główne lotnisko pasażerskie. Przy noclegu na Gozo do transferu trzeba doliczyć przejazd do portu i przeprawę.
Autobusy docierają do wielu miejscowości i atrakcji, ale połączenia nie zawsze prowadzą najkrótszą drogą. Valletta jest ważnym węzłem przesiadkowym. Przy pobycie nastawionym na zwiedzanie lokalizacja blisko odpowiedniej linii może oszczędzić więcej czasu niż nocleg bliżej celu w linii prostej. Rozkłady i taryfy najlepiej sprawdzić przed wyjazdem, ponieważ występują różnice między rodzajami usług.
Taksówki i przejazdy zamawiane przez aplikacje ograniczają liczbę przesiadek, lecz również stoją w korkach. Wynajęty samochód daje większą swobodę przy dojazdach do rozproszonych miejsc. Obowiązuje ruch lewostronny, ulice bywają wąskie, a parkowanie w gęsto zabudowanych rejonach jest trudne. W planie dnia lepiej zostawić zapas niż łączyć kilka odległych punktów według samych kilometrów.
Promy samochodowo-pasażerskie łączą Ċirkewwę na północy Malty z portem Mġarr na Gozo. Sama przeprawa trwa 25 minut, ale kolejka do wjazdu i oczekiwanie na kurs wydłużają całą podróż. Działa też połączenie szybkimi promami pasażerskimi między Vallettą a Gozo. Rejsy na Comino odpływają z różnych przystani na Malcie i Gozo; ich dostępność zależy od sezonu i warunków morskich.
Silny wiatr może zmienić rozkład lub spowodować odwołanie rejsów. Nocleg na Gozo przed wczesnym lotem z Malty wymaga więc większego zapasu organizacyjnego niż pobyt na głównej wyspie. Najniższa cena biletu lotniczego nie zawsze oznacza najniższy koszt całego dojazdu.
Najważniejsze informacje praktyczne dla turystów
Językami urzędowymi są maltański i angielski. W hotelach, restauracjach, transporcie i atrakcjach turystycznych można porozumiewać się po angielsku. Nazwy miejsc występują niekiedy w dwóch wersjach, dlatego przy wyszukiwaniu połączeń pomocna jest znajomość obu nazw, szczególnie w przypadku Victorii i Rabatu na Gozo.
Walutą jest euro. Płatności kartą są szeroko dostępne, lecz niewielki zapas gotówki przydaje się przy drobnych zakupach i usługach. Przy wypłacie z bankomatu znaczenie mają opłaty operatora oraz warunki własnego banku. Rozliczenie w euro pozwala uniknąć przewalutowania oferowanego przez terminal lub bankomat, którego kurs może być mniej korzystny.
Polskę i Maltę obejmuje ta sama strefa czasowa, z sezonową zmianą czasu. Nie trzeba przestawiać zegarka. Obywatel Polski może podróżować turystycznie z ważnym dowodem osobistym albo paszportem. Prawo jazdy nie zastępuje dokumentu podróży, a każde dziecko musi mieć własny dokument.
Gniazdka elektryczne są typu G, z trzema prostokątnymi otworami, jak w Wielkiej Brytanii. Do polskich wtyczek potrzebny jest odpowiedni adapter. Napięcie sieciowe wynosi 230 V, więc dla typowych ładowarek do telefonów i laptopów nie jest potrzebny transformator, o ile ich oznaczenia dopuszczają takie zasilanie.
Najbardziej codzienne zagrożenia podczas urlopu to silne słońce, przegrzanie, śliskie skały oraz fale. Flagi ostrzegawcze i zakazy kąpieli mają pierwszeństwo przed planem dnia. Telefonu, dokumentów i portfela nie należy zostawiać bez nadzoru na brzegu; w zatłoczonych autobusach i miejscach turystycznych potrzebna jest także ostrożność wobec kradzieży kieszonkowych.
EKUZ daje dostęp do niezbędnej opieki w publicznym systemie ochrony zdrowia na zasadach obowiązujących osoby ubezpieczone na Malcie. Nie pokrywa wszystkich kosztów, w tym transportu medycznego do Polski. Dodatkowe ubezpieczenie turystyczne jest odrębnym zabezpieczeniem. Jego zakres powinien odpowiadać planowanym aktywnościom, zwłaszcza nurkowaniu, sportom wodnym i wycieczkom łodzią.
